Wednesday, May 20, 2015

Amused to Death

Word die wereld beter of slegter? Ek dink baie hieraan, omdat ek nou oud genoeg is om te kan terugdink oor hoe dinge in die ou dae was.

Toe ek 'n kind was het Matrieks Std Sesse geboelie en karnuffel. Ek het eenkeer 'n sessie hoor durf vra hoekom hy so mishandel word?

Die antwoord was: vir algemene deur-die-kak-heid.

Ook in my kinderdae het Pink Floyd hulle legendariese reeks manies depressiewe albums vrygestel. Hulle het geskreeu op die mensdom vir al hul vraatsug, wreedheid en algemene deur-die-kak-heid.

Ek het jare laas daarna geluister, en alhoewel ek die meeste daarvan eerder sal wil vergeet het dit 'n groot rol in my jong lewe gespeel.

Ek hou 'n paar van die songs op my telefoon - onder andere die song Amused to Death,  hoofsaaklik omdat hierdie reels my so aangryp:

The kids on Melrose
Strut their stuff
Is absolute zero
Cold enough?

Neil Postman, wat die boek Amusing ourselves to Death geskryf het - het twee vorms van tirannie in die toekoms voorsien - die Orwell 1984 tipe - waar Big Brother jou dophou - en die Huxley Brave New World tipe - waar mense se verslawing aan konstante stimulasie en amusering hulle gevange hou - waar die mensdom Big Brother is.

In die song land 'n groep aliens op die aarde om ondersoek in te stel na die uitsterwe van die mensdom. Nadat hulle alle ondersoeke voltooi het is hulle slotsom

The species has amused itself to death

Ek het vanaand weer daarna geluister, terwyl ek gestap het, en besef dit was 1992 - voor die Internet, slimfone, realiteits-TV, Big Brother, Facebook en Twitter.

Wie sou kon dink?

Het ons al absolute zero bereik - en is dit koud genoeg?

Monday, May 18, 2015

Come and See

40 jaar het verloop tussen die Tweede Wereldoorlog en Elem Klimov se beroemde fliek - Come and See - oor die inval van die Sowjet Unie deur die gesamentlike magte van Duitsland, Finland, Italië, Hongareie, Romenië en Slowakië.

Nog 30 jaar het verbygegaan sedert Klimov se fliek tot 2015, die 70ste herdenking van die oorlog.

In hierdie jare het Come and See se reputasie gegroei tot waarskynlik die hoogsaangskrewe oorlogsfilm van alle tye.

Dit vertel die storie van die mees brutale oorlogsfront in die geskiedenis sonder om enige oorlog te wys.

Daar is geen armdrukkery in hierdie fliek nie - alhoewel dit van die Sowjet oogpunt gemaak is, word nie 'n enkele Duitse soldaat gedood nie.

Oorlog is nie mag teen mag nie - dis die opvreet van swakkelinge, die leeu wat die bababok verskeur.

Dit volg 'n seuntjie -Flyora (Aleksei Kravchenko) - wat 'n geweer uit die sand grawe en daarmee sy droom kan verwesenlik: om by die Sowjet Partisans aan te sluit tydens die oorlog.

In die chaotiese dae wat volg sluit Flyora aan maar verloor vinnig kontak met die Sowjet magte en dwaal alleen met sy geweer opsoek na vriend of vyand.

Dis 'n banale normaliteit wat hom irriteer - die wereld is besig om te verander maar hy kan geen bydrae maak nie.

Wanneer die vyand uiteindelik verskyn is dit met koue rillings. Hy sien hulle in totale stilte teen skemer met valskerms uit vliegtuie tuimel en stadig sak na die aarde. Een soldaat hak in 'n boomtak vas en hang hulpeloos 'n honderd meter voor Flyora - maar die seun is so geskok hy kan nie beweeg nie. Uiteindelik hardloop hy weg sonder om 'n skoot te skiet.

Die grusaamheid van oorlog (in hierdie fliek) is ossilasie tussen normaliteit en horror. Die een volg die ander so seker soos die dag die nag. Dit is wreder as een lang horrorshow, omdat normaliteit weer hoop bring, hoop wat vernietig kan word.

Wanneer die Duitse magte uiteindelik die dorpie omsingel steek Flyora sy geweer in 'n hooimied weg.

Die hele dorp word uitgewis, maar Flyora oorleef die slagting.

En dan kom normaliteit weer: die Duitsers is weg en Flyora staan alleen met sy geweer (waarmee hy nog nie een skoot geskiet het nie).

In die beroemde finale toneel sien hy 'n portret van Hitler in die modder - en skiet 'n reeks skote van frustrasie daarin.

Tussen elke skoot is 'n montage - in agterstevoor kronologie, van die hede na die verlede - wat die oorlog, die konsentrasiekampe wys, en voor dit die opkoms van Nazi Duitsland, en voor dit Hitler as 'n jong politikus, WW1, Hitler die kunstenaar en uitendelik die baba Hitler op sy ma se skoot.

Flyora skiet na elke beeld, maar kan dit nie oor sy hart kry om na die baba te skiet nie. Hy slinger die geweer oor sy skouer en loop weg.


Monday, May 11, 2015

Albert Speer se staptog om die wêreld

Albert Speer was 'n regte mens: 'n argitek in Duitsland in die 30s, later Bougeneraal en uiteindelik Minister van Wapenproduksie tydens die 2de Wereldoorlog.

In argitektuur het hy een van Hitler se groot passies gedeel - die twee mans was groot, intense vriende. Later het hy sy verhouding met Hitler so opgesom: as Hitler 'n vriend kon hê sou ek daardie vriend gewees het.

Met die begin van WW2 het Speer die Minister van Oorlogproduksie geword, en ten spyte van die feit dat Duitsland 'n groot hoeveelheid slawe vir wapenvervaardiging gebruik het - ook in kampe soos Auschwitz (wat Speer besoek het) - het hy tot die einde volgehou dat hy niks van die Holocaust geweet het nie.

Met die einde van die oorlog was hy die enigste hooggeplaaste Nazi wat onmiddelik berou getoon het. Hy het Hitler en die Nazi ideologie afgesweer en erken het dat hy homself toegelaat het om weg te kyk.

By die Nuremberg verhoor is sy lewe gespaar maar hy het 20 jaar tronkstraf gekry. In aanhouding is hy deur die ander Nazis - gelei deur Donitz, Hitler se opvolger - verwerp.

Terselfdertyd het niemand Speer se apologie aanvaar nie. Die algemene gevoel was dat hy, ten spyte van sy berou, nie eerlik was oor sy eie skuld en wat hy geweet het oor die Holocaust nie.

In hierdie eensaam jare - met niemand se respek nie - het Speer begin om Spandau tronk se tuin te bewerk en een dag die idee gekry om rondom die wereld te stap - in sy verbeelding - terwyl hy dieselfde klein paadjie om en om deur die tronk se tuin stap.

Hy het die tuinpad gemeet en 'n roete beplan - aanvanklik van Berlyn na Heidelberg, die dorp waar hy as kind grootgeword het. Maar daarna het hy aanhou stap ooswaarts deur Oos-Europa, Siberie, deur die Bering Strait na Amerika en Mexico.

Speer het reisboeke en joernale uit die biblioteek bestel en snags gelees oor die plek in die wêreld waar hy op daardie oomblik homself in sy verbeelding bevind het.

Ironies genoeg was Speer tot sy dood toe in groot aanvraag by historici en joernaliste, na aanleiding van sy intieme kennis van Hitler.

Na sy vrylating het Gitta Sereny, wat die boek His Battle With Truth geskryf het, hom oor 'n lang periode kruisondervra oor die waarheid - en wat hy regtig geweet het.

Sy kon nooit 'n bekentenis kry nie.

Haar slotsom was: Speer het alles geweet, maar gedurende daardie tronkjare het hy homself oortuig - regtig oortuig - dat hy niks geweet het nie.

Saturday, April 04, 2015

Die kinders se musiek

Ek luister geweldig baie musiek, maar alles goed uit die gloriedae van my jong lewe - die - 1980s en vroeër. Ek onthou Born in the USA, die Joshua Tree en Brothers in Arms. En daarna het die wereld blank geword. Was daar nog musiek? Ek weet vaagweg van "hip hop" en dat Celine Dion 'n song oor die Titanic gesing het.

Die hele 1990s het gekom en gegaan - kommunisme het geval maar waaroor het die popstars gesing - ek kan nie onthou nie. Die eerste dekade van die 2000s is verby - what was that all about?

Ons is nou halfpad deur die tweede dekade van die 21s en nogsteeds luister ek na Van Morrison, die Rolling Stones en Tom Waits. Pateties.

Intussen het die Internet, broadband en torrents gekom en musiek (ten minste vir die oomblik) baie goedkoper en meer toeganklik gemaak.

Ons lewe in 'n goue oomblik van vrye toegang - tot boeke, idees, musiek en flieks. Hierdie oomblik sal waarskynlik verbygaan, maar wat om te maak daarvan terwyl ons dit het?

Wanneer ek musiek op die Internet soek is dit gewoonlik Afrikaans of die kunstenaars uit my jong dae waaroor ek meer wil weet - Ramones, John Fogerty, Emmylou Harris - sulke goed.

Maar wat van die afgelope vyf en twintig jaar- 'n hele generasie. Waarop mis ek uit?

By kickass.to is die mees populêre torrent, onder die musiek, gewoonlik die Billboard Top Hits van die week waarin ons is - die popsongs van die oomblik. Ek slaan dit geen ag nie, tot hierdie week.

As skoolkind in Pretoria het ek eenkeer in 'n musiekwinkel gestaan en 'n ou Oom en Tannie het ingeloop en vir die winkelassistent vir "'n mooi stukkie musiek gevra - maar NIE die kinders se dromslanery nie!". Ek is nou daardie ou Oom - wat die Internet elke dag vir 'n nuwe mooi stukkie musiek vra, maar netnie die kinders se dromslanery nie.

Maar toe dog ek - what the hell, hoekom verbreed ek nie my horison so bietie nie.

Ek het die Billboard Hits vir die Paasweek begin download, maar toe ek besef dis 100 songs het ek getwyfel - 100 psuedo wannabe hit songs op my nugter maag is te veel - en ek het dit gestop. Wat beter sal wees, het ek gedink, is die top 100 hits van verlede jaar - 2014. Dis darem al 'n meer uitgedunde lys waarin meer van die room na die top geskep is (so hoop ek).

Ek het besluit om glad nie na die kunstenaars te kyk nie, net te luister sonder vooroordeel en songs te kies wat kandidate vir my twee goue playlists - "hard" en "sag" - kan wees.

Dis my gesofistikeerde musiek klassifikasie stelsel - "hard" is rockerige danserige raserigie songs en "sag" is ballades en folk en sulke goed.

Hierdie twee lyste kom al oor meer as 'n dekade aan en reis van een selfoon na die volgende saam met my, die grootste deel van my energie in opgraderings gaan om die migrasie van my twee kosbare musieklyse te beplan.

So, met die Top 100 songs van 2014 het ek gaan stap - die antisipasie van iets nuuts, van iets leer oor die wereld waarin ek lewe maar my oë voor toemaak.

Soos in die ou dae van die treffersparade het ek van onder begin luister - nommer 100 op na nommer 1, heel laaste. Na omtrent 15 songs was daar nog niks wat vir my lekker was nie. Worry: is my standaarde te hoog of het ek doof geword vir die nuwe wereld? Ek het besluit om van hierdie punt aan engie iets te kies wat enigsens 'n tweede luister verdien, al hou ek nie daarvan nie.

Nog 10 songs verder het ek besluit om 'n tweede keer na die hele lys te luister, duidelik moet my oor groei in hierdie ding in. Song na song het belowend begin en te flou uitgedraai. Die raaisel vir my was hoedat hierdie goed die top verkopers kon wees. Popsongs (soos ek hulle onthou) is veronderstel om 'n onmiddellike haak te hê wat jou aandag gryp - ek het met volle aandag geluister maar niks het my gegryp nie.

Miskien oordoen ek dit, het ek gedink. Iemand het gesê dat poësie toevallig gehoor moet word, miskien is dieselfde waar van die hits. 'n Dag later het ek in 'n winkel gestaan en een van die songs in die agtergrond herken. Iets van 'n reggae groep wat sing "I'm gonna marry you anyway". Ek het onthou hoedat ek dit die vorige aand in my oorfone afgemaak het, maar nou in die daglig, so tussen die hustle en bustle deur het dit nie so sleg geklink nie.

Ek moet alles beslis 'n tweede kans gee en nie so ernstig wees nie - ek was nou oortuig daarvan. Maar dan wat: 'n derde en vierde keer? Die lewe is te kort om aan een jaar so hits te wei - twee keer or bust.

Die twee aand het dinge beter geword, maar nogsteeds het niks uitgespring na my nie.

Daar was verskillende soort goed - wat ek neem aan "hip hop" is klink meestal na 'n orgie van seks, geld en macho. Een van die laaste albums waarna ek in die ou dae geluister het was Public Enemy se 1990 album "Fear of a Black Planet". Op daardie stadium het dit gevoel soos die begin van groot nuwe dinge - rap was 'n nuwe politieke musiek. 'n Paar jaar later het Chuck D bitter gesê dat hip hop "the black man's CNN" moes, wees, maar uiteindelik "the black man's Cartoon Network" geword het.

Maar aan die ander kant van die skaal het ek ook gesukkel. Die Disney song "Let it go" was een van die grootse hits - maar 'n jaar gelede het hulle 'n (baie beter) song "Let it grow" gehad. Kom aan ouens!

Om nie te praat van die heel grootste hit van die jaar nie - 'n song genaamd "Happy". Wat is daarin om na te luister!?

Elkgeval, ek troos my daarin dat ek 'n kind van my tyd is en dat die beste musiek van hierdie era waarskynlik nie in die Billboard Hits is nie, maar iewers daar onder.

Na al die bloedsweet en angs oor hierdie onbenullige lys - hier is die paar songs wat ek saam met my gaan neem.

Ek het nie 'n idee wie meeste van hierdie mense is nie.

John Legend - Love In The Future - All Of Me
A Great Big World - Is There Anybody Out There? - Say Something
One Direction - Midnight Memories - Story Of My Life
Beyoncé - Beyoncé - Drunk In Love
Enrique Iglesias - Sex And Love - Bailando
Miley Cyrus - Bangerz - Wrecking Ball
Katy Perry - Prism - Roar
Jason Derulo - Talk Dirty - Trumpets
Florida Georgia Line - Anything Goes - Dirt
OneRepublic - Native - Love Runs Out
Sara Bareilles - The Blessed Unrest - Brave
Macklemore & Ryan Lewis - The Heist - White Walls
Lee Brice - I Don't Dance - I Don't Dance

Wednesday, February 25, 2015

Cold Stone Jug

Hierdie is 'n bietjie lank, maar dit is so 'n wonderlike stuk uit Herman Charles Bosman se boek "Cold Stone Jug" - sy memoir oor die jare wat hy in die tronk deurgebring het vir die moord van sy broer.

Dit beskryf 'n klein tower oomblik, 'n paar jaar nadat sy vonnis begin het, waar hy skielik toegelaat word om na die buitekant van die tronk te gaan om klein stukkie herstelwerk te doen. 


**

During the fourth year of my imprisonment a very beautiful thing happened to me. I was working in the carpenters' shop, still. A bracket had to be fitted into a guard-post on the pavement in front of the' prison. The head-warder sent me out to do the job. I went there escorted by a discipline warder and accompanied by another convict. It was a wonderful adventure. Even now, when I think of it, twenty years later that old thrill comes back to me once more.

"Get your tools," the head-warder said to me, "And the timber for a bracket." To the discipline-warder he said, "Get your gun."

So we went out through the back-gate of the prison, the warder, the other convict and I. At the gate the warder got his revolver, which he slung over his shoulder on a strap. The other convict and I were searched. The outside warder opened the gate.

Slowly, much too slowly, the gate creaked outward on its heavy iron hinges - and we saw the outside world.

Stout Cortez seeing the Pacific for the first time, from a peak on Darien...

All that sentimental rubbish. As though one piece of ocean could be different from any other piece of ocean... But in that moment of the gate swinging open very slowly, I saw the outside world again, after a period of four years. "Forward," the discipline- warder said. It sounded like the voice of Divinity talking. It meant we were going down that road which I had seen only once before, four years ago, and the sight of which had made my throat contract,

Because I had been under sentence of death, then, and as we.had approached the gloomy exterior of the prison, and those forbidding-looking portals had reared up before me, it was with an unutterable despair that I had looked on that same road, for the last time.

We continued down that road, towards the front of the prison, where the guard-post was. Several times the discipline -warder had to shout at me to pick up my step. For every moment was ecstasy to me. I walked with an awful deliberation. I wanted to miss nothing. I wanted to go as slow as possible; those moments that we were outside the prison had to be stretched as long as days and hours and years; oh, we hadn't to go at more than a snail's pace. And I saw to it that we didn't. The warder could shout his head off. This dreadful ecstasy had to linger.

I have never in my life, before or since, beheld a scene as entrancing in its splendour as what I viewed from that dusty road, that was impregnated with a heady fragrance - that dusty red road skirting the prison. I have seen Funchal from the sea; I have walked those cobbled roads, green with young grass-blades like sprinkled confetti, and I couldn't see what there was in Madeira to thrill the tourists, who all said, "Oh," and "Oh," as though it was paradise. And I have seen middle-aged men standing in St. James' park and looking over the bridge at the part of London other side Whitehall, with the early light of a summer morning on it: and I wondered what they saw in it. And the Paris boulevards, and in Brussels the Avenue Louise, and all sorts of other places and scenes - and among them, not least, the Hex River mountains from the train-window. I have seen lots of sights - since that day when I walked out of the back-gate of the prison, to go and put up that bracket at the guard-post. And all those sights have left me cold.

I don't think that even love has had for me the warmth and the beauty and the deep-drawn delight that came to me on that road, red with perfumed dust, skirting the prison. Love. Well, I was young. And I was in love with the whole world. And life had not yet been made sick for me through the poison of introspection. And so I walked slowly, in spite of the discipline warder's bellowings, in' order to miss nothing, in order that this incredible joy that had come to me, suddenly and undeservedly, should fill my entire being, dropping rose-petals on the places where my shoulders were bruised.

It was a dream-world that I walked into. For four years I had been dreaming of a moment such as this was. I was outside. It was all world. I was walking along a road where free people walked, where members of the public walked - men and women and children: and above all, women. Sunlight and shadow and distance played queer tricks with my eyes. Because I had been confined within cramped walls for four years, my eyes were unable to accommodate them- selves to the majesty of distance. To be able to see far away - fruit-trees a long way off, for instance, and a white-washed fence at the bottom of the road: all these things were very beautiful. They were invested with the magic of strangeness. I was in a painted world, queerly different from what I had expected the outside to be. I had so forgotten common things, that when I saw a couple of fowls in a back-yard I stopped and stared at them in an unspeakable joy.

For four years I had had only memories of what the world was really like. And what I saw now, distance and hues, and pale lights and patches of grass: they no longer corresponded to my ideas about them. They were quite different from my memories of them. And they were even more lovely than I had expected them to be. 

For years I had dreamt of the world. I had tried, in the nights when I had lain awake, to recall that gaudy lost world that I had known up to the time when I was twenty. And I saw now that it was less brightly-coloured than I had pictured it to be. But I was not disappointed. On the contrary, this pallid reality was something infinitely more exquisite than my black and scarlet visionings of it had been.

We got to the guard-post much too soon. But before we entered it a woman and a girl came past: the wife and daughter of a warder. And they didn't look at us, of course. Because this was on the prison reserve, where they lived; and so they were used to seeing convicts.

But I stared at them, at this woman and girl. I couldn't look at them enough. I had to see them, and I had to remember. I had to remember every- thing about them, every detail of how they looked, and what they felt like. I had to remember everything about what that divine moment of their nearness did to my senses, and every single detail of their faces and their bodies and their eyes and their dresses, and the folds in their frocks, and the crinkles in the woman's legs, at the back of her knees and the way their bodies swayed when they walked, and the way their light, summery dresses fluttered in the breeze when they walked. Above all, I had to remember that sublime impact on my soul, on my blood, of their having passed close to me. I must not forget that feeling of thick silence that was fragrant with the inside of the .

For I had to remember all that when I was locked up again. I had to treasure it all up; not a drop of it was to be spilt; and I did, as a matter of fact, succeed in keeping that memory vivid for at least a year after that - perhaps even longer.

The woman's dress was short. I hadn't expected that. How was I to know that women' fashions had undergone so much change during the four years in which I was shut away from the sound and sight of all women? And the little girl's frock was a washed-out sort of blue. I don't mean that the colour really was washed out, of course. It was only that I had expected the colours of materials to be more startling-hued than what they actually were. And I knew, instantly, that those really were the colours of the outside world, the colours of trees and the colours of dresses. I knew immediately that that girl wasn't wearing a faded dress. It was only that I had, during the years, come to imagine, in waking dreams of the outside world, that there was a brilliance about the things of living and the acts of living which was not really there.

But, of course, this pallor only enhanced the incredible miracle of the life that people lived. It made the mystery all the more refined. The glitter was all the more alluring, because it was subdued. Life was washed out, faded. So its attractiveness was a haunted thing. The outside world was deadly artistry.
After the bracket had been nailed into place, the convict who went with me having made holes in the wall with the cold chisel in the places where I showed him - mine being the higher- up job of hammering in the plugs and securing the bracket - we went back along the road we had come. But this time the convict who had come with me joined with the warder in making us hurry up. For it was getting on towards lunchtime, and my convict- colleague was hungry. He was only a short-timer; so in the walk between the guard-post and the back-gate of the prison there was little novelty for him.

But this time I didn't mind hurrying. I had already seen so much. I had a whole world of things to remember in the days to come. I had been allowed into fairy-land. I had thrilled to the earth and its beauty and its secrets. The faces and the figures of that woman and girl had not come up to my expectations in respect of the dark loveliness that I had come to associate with woman. But their beauty seemed all the more ethereal because it was not held fast in swift contours and vivid colouring. And their beauty had become all the more intangible because it made contact with my senses not as spirit but as clay.

Paradise was so much nearer to me than the soil, during those years of my dreaming of the outside world. And what there was of clay in that girl and woman was a thing of far greater mystery to me than their quality of soul. Reality was more trance-like than a vision, more breathtaking than any dream. 

During the many months that followed, of my sojourning inside the walls, that saunter along the dusty road was a warm and luscious memory for me. It was an excursion into realms of gaudy adventure where my sight had been dazzled with shining fresh flowers and my ears had been filled with the sound of old gold. And life had been broken open like a ripe pomegranate, and tropical fronds had bent low in laughter, and spring had exulted in the stillness of young growth.

I had tiptoed down the corridors of ancient palaces, richly arrassed and niched with armorial bearings; my footsteps had wandered through sacred groves. And I would look at my feet, alone in my cell for many nights thereafter, and I would think that these feet, shod in these same boots, had walked down that road, once, and had got red dust on them, had walked in the same dust in which people of the outside world had walked, in which that girl and that woman had walked. And thinking like that I would not feel cut off from the world at all. For my boots were tangible proof that I was one with the earth and with life; proof - that any court of law would accept - that I belonged with people.

And, of course, the immediate effect of my adventure into Avalon was that my dreamings of the outside world became again exotic things of black and scarlet, heavy with perfumes, low-hung with the night. In my envisioning the world outside the prison was invested with more vivid colours than ever before...

(Only the other day I passed that same spot again, by car. After an interval of twenty years. And the red road had been tarred. And I saw then that the whole distance we had walked, the distance from the back- gate to the guard-post, which still stood there on the corner - with the bracket still in place, no doubt, for I nailed it in solid - was less than a hundred yards.)

Sunday, January 04, 2015

Die Artscape verse

Ek was op 1 Januarie by Artscape vir die vertoning van War Horse.

Terwyl ek daar was het dit my opgeval dat die twee Afrikaanse gedigte wat saam met die opening van die destydse Nico Malan Teater in 1971 onthul is, nogsteeds daar is. Niemand het dit ooit verwyder nie.

Vir die eerste keer het ek gaan stilstaan en dit gelees en mooi gedink oor wat dit sê.

Opperman - rymer van die Republiek - het 'n kwatryn geskryf



Hier wissel stuk en spelers, hulle oord
En toeskouers, maar kragtens die woord
Gaan deur die eeue - soos oor Tafelberg
Die wolke - die spel steeds voort.

NP van Wyk Louw het gesê hy is nie 'n man vir "geleendheidsverse" nie, dankie. Later, nadat hulle sy gat gelek het, het hy toegelaat dat sy broer WEG Louw iets uit sy werk kies om te gebruik.

WEG Louw het die laaste drie reels uit die gedig Vooraf gespeel, die prelude van Gestaltes en Diere, gekies.



O Woord, geslote kamer vir die skoonheid klaar - 
gaan oop vir my dat ek my in jou red
met hierdie vrag van aardse sekerheid en pyn.


Ek het gestaan en dink watter een van die twee ek verkies

Hier wissel stuk en spelers, hulle oord
En toeskouers, maar kragtens die woord
Gaan deur die eeue - soos oor Tafelberg
Die wolke - die spel steeds voort.

Dit klink lekker op die tong, neutraal universeel met 'n tikkie Kaapstad.

Het dit waar geword? Dis 'n ander Suid Afrika, maar die stuk en spelers, toeskouers en oord - is nog baie dieselfde. Die grootste verskil is seker maar Afrikaans wat verswak maar nog nie verdwyn het nie. Is daar meer of minder Afrikaans op die planke as in 1971, wonder ek?

Elkgeval, ek hou van Opperman s'n - dis heeltemal mens. Daar is geen God of Muse, Geloftes of Beloftes nie.

Dan, Louw:

O Woord, geslote kamer vir die skoonheid klaar - 
gaan oop vir my dat ek my in jou red
met hierdie vrag van aardse sekerheid en pyn.

Dit is tipies Louw: as dit begin met O God / O Woord weet jy dit gaan eindig met 'n instruksie ( ...gaan oop vir my... )

My instinktiewe gedagte was dit hy sekerlik bedoel het aardse onsekerheid en pyn - maar die ritme daarvan is verkeerd -  met hierdie vrag van aardse onsekerheid en pyn - dit vloei nie reg nie.

Dis natuurlik onmoontlik: aardse sekerheid en pyn.

Louw het dit nie geskryf vir die teater nie, maar watter betekenis kan dit hê vir die massas wat by Artscape in en uit vloei?

Ek hou van die idee dat woorde die droeë verf van die teater is - die buitenste laag wat skoonheid klaar gevang het.

Gaan oop vir my dat ek kan ontlaai en vasvang en deel-met-die-mensdom terselfdertyd.

Ja, dis mooi - ek voel dit ook.

Die uiteinde vir my is dat ek dankbaar is dat hierdie twee stukkies Afrikaans nog daar hang.

Ek hoop ons kunstenaars sal aanhou werk daar binne, dis die enigste manier om hulde aan hierdie twee reuse te bring.

Monday, December 15, 2014

Russiese flieks

Nietzsche het eenkeer gesê dat mens moet leer om die stroom te gebruik wat jou trek na iets - en jou dan weer wegtrek daarvan.

In 2014 het die stroom my getrek na 'n orgie van Sowjet-era en Russiese flieks - ek weet nie waarom nie - maar dit was vir my 'n ongelooflike verrykende ervaring.

Die propaganda flieks van die 1920s is vandag legendaries, maar met een of twee uitsonderings laat dit my koud. Dis eers in die laat 50s dat die Sowjet flieks vlamvat - met 'n goue era deur tot die einde 80s.

Deur die loop van die jaar het ek geskryf oor 'n paar van hulle, maar daar was baie meer - en natuurlik duisende meer nog as wat ek ooit sal kan kyk.

Behalwe vir Onvoltooide stuk vir 'n meganiese klavier het ek alle filmweergawes van die groot Russiese romans en dramas vermy. Reg of verkeerd - ek was bang dat dit my herinneringe daarvan kon bederf.

Wanneer ek krag het en die stof gaan lê wil ek terugkom hierheen en tien of twintig kies om oor te skryf in meer detail - voordat die stroom my weer wegtrek en alles verdwyn uit my kop :).

Intussen, hier is die hoogtepunte, in absoluut geen volgorde...


Die man met 'n filmkamera
(
Человек с киноаппаратом)


Solaris (Солярис)

Kom en Kyk (Иди и смотри)

Stom Siele (Овсянки)


Storie van Stories (Сказка сказок)
Die Wensboom (ნატვრის ხე)
Ek is Kuba (Я Куба)
Ironie van lot (Ирония судьбы)
Spieël (Зеркало)
Derzu Uzala (Дерсу Узала)
Broer (Брат)

Die kleur van granaat (Նռան գույնը)
Moscow vertrou nie trane nie
(Москва слезам не верит)
Die Kraanvoëls vlieg
(
Летят журавли)
Stasie vir Twee
(Вокзал для двоих)
Stilyagi (стиляги)
Aarde (Земля)
Meermin (Русалка)
Potemkin (Броненосец)
Die Son (Сóлнце)
Ballade van 'n Soldaat
(
Баллада о солдате)


Russiese Ark (Русский Ковче)
Andrei Rublev (Андре́й Рублёв)
Pirosmani (ფიროსმანი)
Moeder en Seun (Мать и сын)
Moloch (Молох)

















Verweer deur die son
(
Утомлённые солнцем)













Stalker (Сталкер)

Ek dwaal deur Moscow
 (Я шагаю по Москве)
Kantoor romanse
(
Служебный роман)
Die diamant arm
(
Бриллиантовая рука)
Kin-Dza-Dza (Кин-дза-дза!)
Garage (Гараж)

Alexander Nevsky
(Алекса́ндр Не́вский)



















Yolki (Ёлки)
Nostalgia (Ностальгия)




Ashik Kerib (აშიკ-ქერიბი)



Onvoltooide stuk vir 'n
meganiese klavier
(
Неоконченная пьеса для
механического пианино
)
Wrede romanse ( Жестокий романс)
Moeder (Мать)


Die skadu van vergete voorvaders
(
Тіні забутих предків)
Terugkeer (Возвращение)









Ivan se kinderjare (Ива́ново де́тство)
Faust
Smeking (საპროცესო)
Generation P