Monday, July 27, 2015

Tussen my boeie en my vlerke

Dis 'n bekende feit dat Star Wars fanboys nie die Prinses Leia pop wil koop nie. Mans lees nie vrouedigters nie.

Ek het nooit gehou van "Afrikaans se tweede gewildste gedig" - Maria - nie.

En verder het ek 'n weersin in Elizabeth Eybers - die feit dat sy die land halfpad deur haar lewe verlaat en nooit teruggekom het nie. Asof ons 'n pes is wat sy nooit weer wou hê nie.

En so, met my vooroordele, het ek haar nooit geken nie. Eers nadat sy oorlede is het ek begin belangstel.

Vandag, natuurlik, sien ek haar totaal anders. Ons eerste vrou digter - en die beste.

Wanneer ek haar gedigte lees kry ek die gevoel kry dat daar 'n wereld is wat ek nooit sal verstaan nie, nooit sal kan oordeel nie - maar lewendig en kragtig nietemin.

Eybers moes iets in haar lewe gehad het - die ander dors - waarmee en waarsonder sy nie kon lewe nie.

In een van Karen Blixen se verhale maak 'n man sy oorlede ma se parfuumbottel oop en ruik daaraan.

A multitude of things were in it, all in one. Smiles, as you say, and tears, dauntlessness and fear, unconquerable hope and the certainty of failure.


Tussen my boeie en my vlerke - wat 'n magtige metafoor van menswees, van vrouwees!


Luister jy nog? My stem is sag,
my liggaam is so diep en teer:
vergun my om nog hierdie nag
Die weemoed uit jou oë te weer.

Vertoef nog tot die daeraad, dat 
jy vry mag wees om hiervandaan 
'n man se verre wee wat 
ek maar net vaag vermoed te gaan

Die onversteurbare, die sterke,
dit moet jy bly, ook wanneer ek
tussen my boeie en my vlerke
smartlik gespanne en gestrek

jou wil belet omdat ek nog 
nie weet hoedat ek jou kan ontbeer
wanneer jy vir jou nuwe tog
die boegspriet teen die branders keer. 

Monday, July 20, 2015

New York, New York

Onthou Frank Sinatra se lied - New York, New York?

Start spreading the news... I'm leaving today...
I want to be a part of it, New York, New York.
These vagabond shoes, are longing to stray...

Dit was die temalied van 'n fliek, gemaak deur die ou Martin Scorsese - toe hy jonk en honger was.

New York, New York was vrygestel in die ergste era van auteur orgies - die laat 70s - as 'n vier ure epic van twee musikante wat mekaar ontmoet op VJ-dag 1945, musiek en liefde maak - saam sukkel en stry en uiteindelik opbreek.

Dit was 'n fiasko by die loket en die kritici - en is baie vinnig hersny, maar dit was nooit populer in enige van sy vorms tot vandag toe nie.

So waarom daaroor skryf?

Die pragtige einde - wat gehore so verstom en leeg gelaat het.

Jare nadat hulle opgebreek het, ontmoet De Niro
en Minelli mekaar onverwags op 'n partytjie.












Hulle het 'n vriendelike, belowende maar moeilike gesprek
wat die heeltyd onderbreek word.















Die frustreerde De Niro vlug en bel haar van 'n tickie boks onder in die straat













Hy kan nie praat tussen al die mense nie - maar is sy bereid om
hom daar onder te ontmoet, sodat hulle saam kan koffie drink? Sy stem in.










Maar terwyl hy wag kry hy koue voete, en loop weg.
En die oomblik voordat sy by die gebou uitloop, kry sy ook - en draai om
En nie een van die twee daag by die bestemde ontmoeting op nie.
Wie sien kans om weer 'n keer deur al daardie pyn te gaan?




































































Wednesday, July 15, 2015

Die Wasgoedlyn

Riku Latti (die lelike ou op die foto) is beste Afrikaanse musiek kunstenaar waarvan jy nog nooit gehoor het nie. 

Ek het nog nooit 'n CD van harde plastiek van hom gesien nie (ek weet nie eers of so iets bestaan nie), maar daar is songs en videos van hom versprei oor YouTube en Soundcloud en die Internet, en op 'n stadium was sy albums downloadable - dis hoe ek dit die eerste keer gehoor het.


Dat hy onbekend is is verstommend, gegewe die gehalte van die songs wat hy skryf - beide die musiek en lirieke is van die beste in die Afrikaanse korpus - en sal eendag standaarde in ons musiekboek wees.

Wie weet wat die toekoms inhou - maar intussen het Riku 'n onskatbare ondergrondse Afrikaanse beweging begin wat Die Wasgoedlyn genoem word.


Soos Bartok 'n honderd jaar gelede Hongaarse folk musiek bymekaargemaak het, so het Riku ons land deurrys en kunstenaars groot en klein en nietig en ongehoor opgeneem in hul sitkamers en stoepkamers.


Almal in oomblikke sonder 'n gehoor, sonder ligte, met geen geld op die spel nie, sonder die druk om enige iets te wees.


Daar bestaan 'n album hiervan wat Die Wasgoedlyn genoem word.


Dit is die eerste versameling van hierdie musiek - met songs van Laurinda Hofmeyr, Les Javan, Bacchus Nel, Riku, Gert Vlok Nel, Churchill Naude en ander.


Skitterende werk, en ek verneem daar is 'n TV reeks en nog albums in die werke.


Hieronder is 'n paar links - alles chaoties, maar goeie chaos, die kosbaarste soort chaos wat ons klein volkie kan oplewer.


Kapenaars kan hierdie naweek die Wasgoedlyn sirkusgroep in aksie sien - ondersteun hulle asseblief, hulle verdien dit.





Onse Vaders deur Churchil Naude & Riku Lätti: https://www.youtube.com/watch?v=5JZZYFO9iZE
Churchil Naude CD Resensie deur Koos Kombuis: 

Paar stukke musiek: https://soundcloud.com/wasgoedlyn
Twitter: @Die_Wasgoedlyn
Site: http://www.diewasgoedlyn.co.za/ (Meer volledige webwerf is oppad)
Wasgoedlyn Promo: https://vimeo.com/118689576
Die eeste Wasgoedlyn CD is ook onlangs uitgereik en daar is nog heelwat oppad.'n Eerste resensie: http://www.netwerk24.com/vermaak/2015-07-08-radio-lava-bied-aan-die-wasgoedlyn-eerlike-en-aardse-musiek-op-di-album

Tuesday, July 14, 2015

L.A. Story

So there I was jabbering at her about my new job as a serious newsman - about anything at all - but all I could think was wonderful, wonderful, wonderful, wonderful, wonderful, and most wonderful and yet again, wonderful.

Dit was 'n oomblik in die fliek L.A. Story - wonderlik gedoen deur Steve Martin - terwyl hy saam met Victoria Tennant in die laatnag strate slenter.

Ek het hoendervleis gekry destyds, en hierdie oomblik nooit vergeet nie.

Ons lewe in 'n wereld met 8 biljoen mense wat geluk soek, elke dag. En almal ken die teorie daarvan: dis hier iewers om jou (nie daar ver nie); jy sal dit vind wanneer jy dit nie verwag nie.

Maar geluk is so moeilik en so vlietend dat ons 'n woord het vir net een oomblik daarvan: vreugde.

En tog is vreugde bo die vuurmaakplek van meeste kunstenaars. Al oorvloei flieks met "vreugdevolle situasies" - omhelsings en glimlagte - die elektriese gevoel van vreugde aan die binnekant is selde daar.

Steve Martin het 'n lewenslange obsessie hiermee, van sy eerste dae as Meneer "Happy Feet", tot vandag. Die oomblikke in sy beste flieks - Roxanne, Leap of Faith, Grand Canyon, A Simple Twist of Fate, Shopgirl en L.A. Story is nooit komedie of tragedie nie - dis 'n strewe na vreugde.

En vreugde die-neig-mos-om-te-woon-net-waar-dit-wil, soos Koos du Plessis gesing het. Tussen hartseer en kranksinnigheid.

L.A. Story is 'n totale absurditeit - die storie van 'n man wat die sin van die lewe in 'n pratende advertensiebord vind (volgens die bord is dit Manfred Mann se song Do wah diddy, diddy, dum diddy do).

Maar al die rolskaats en nonsens is 'n heilige seremonie: die oproep van die Vreugdesgod.

Meestal werk dit nie, maar soms, soos hier - werk dit. Dank vader vir sulke kunstenaars.

Ek het jare later Shakespeare se drama As You Like It gekyk - en daar, soos die heelal onderstebo gedraai en tyd agteruit gerol - was Steve Martin se woorde

O wonderful, wonderful, and most wonderful
Wonderful! and yet again wonderful, and after that,
Out of all hooping!

Thursday, July 09, 2015

The Dead

The Dead was die laaste kortverhaal wat James Joyce geskryf het voor hy begin werk het aan Ulysses (en sekerlik een van die grootste kortverhale in die Engelse taal).

Dis 'n eenvoudige lang beskrywing van 'n groot familiepartytjie in 1904 wat deur 'n paartjie (Gabriel en Gretta Convoy) bygewoon word, waarna hulle laat in die nag terugstap deur die sneeu huistoe.

Die partytjie, die stap en die sneeu het 'n helende effek op die twee - maar dan skielik breek iets in die vrou, sy begin histeries huil, en vertel uiteindelik vir haar verdwaasde man van 'n ou geliefde - Michael Furey - wat op ouderdom 17 aan longontsteking (koue en sneeu) gesterf het.

Met Gretta uiteindelik gekalmeer en aan die slaap, dink Gabriel aan alles.

A few light taps upon the pane made him turn to the window. It had begun to snow again. He watched sleepily the flakes, silver and dark, falling obliquely against the lamplight. The time had come for him to set out his journey westward. Yes, the news­pa­pers were right: snow was gen­eral all over Ire­land. It was falling softly upon the Bog of Allen and, fur­ther west­wards, softly falling into the dark muti­nous Shan­non waves. It was falling too upon every part of the lonely church­yard where Michael Furey lay buried. It lay thickly drifted on the crooked crosses and head­stones, on the spears of the lit­tle gate, on the bar­ren thorns. His soul swooned slowly as he heard the snow falling faintly through the uni­verse and faintly falling, like the descent of their last end, upon all the liv­ing and the dead.

Thursday, July 02, 2015

The Rules of the Game

The Rules of the Game is 'n ou Franse fliek. Dit gaan op die oog af oor 'n groep ryk Franse paartjies se doings en screwings oor 'n naweek op hul country estate, reg aan die begin van WW2.

In parallel wys die fliek ook die lewe van die bediendes op die landgoed.

Dis twee aparte stel intriges wat hulself uitspeel.

In sy WW1 fliek The Grand Illusion het Renoir probeer wys dat die adel-klasse tussen vyande (Franse en Duitsers) meer in gemeen met mekaar het as ryk en arm Franse, wat aan dieselfde kant veg.

Maar hier is geen klassestryd nie.

Die bediendes (veral Lysette, die diensmeisie van Madame Christine) leef hulle in die geheim uit in die lewens van die ryk mense vir wie hulle werk. Wanneer hulle skinder kies elke bediende heftig die kant van sy/haar meester.

Lysette is baie dieper verbind aan Madame as aan haar eie familie.

Wat ek altyd interessant gevind het van The Rules of the Game is dit: die arm mense leef hul uit in die glorie van die ryk mense - net so leef ons, die gehoor, ons uit in die lewens van die sterre op die silwerdoek.

Ons het daardie tone-in-die-droomwereld nodig, om kans te sien vir die gewone lewe, dis die reels van die spel...

Tuesday, June 30, 2015

Die Krimpvark en die Jakkals

Die ou Griekse digter Archilochus het 'n gesegde gehad: die jakkals het baie dinge gesien, maar die krimpvarkie weet een groot ding.

Baie eeue later het die Isaiah Berlin 'n opstel geskryf met die naam The Hedgehog and the Fox.

Dit was oor baie dinge, maar uiteindelik 'n studie van die groot skrywer (is daar 'n groter een?) - Leo Tolstoy.

Ek self het al vele kere op my blog oor Tolstoy geskryf (War & Peace, Hadji Murat, Wat is Kuns? ens). Beroemd, briljant, aanbid, suksesvol verby enige iemand se drome - maar wat het dit hom gebaat?

Hy het 'n self-hater geword - eers alles oor homself verwerp, insluitende sy boeke - en daarna feitlik die hele Westerse Canon van letterkunde, Shakespeare inkluis.

Berlin het hierdie kontradiksie probeer verklaar.

Om die kloutjie by die oor te kry het hy begin deur te sê dat daar is twee soort skrywers, denkers, en mense in die algemeen is

1. Mense wat op 'n stadium van hulle lewe een groot gedagte inneem, daaraan vasklou, en alles deur daardie lens bekyk. [Die krimpvarkie]. Vir hierdie mense is hulle een groot insig 'n bron van antwoorde, vervulling en 'n beskerming teen die kompleksiteit van alles daar buite.

2. Mense wat rondsnuffel aan elke nuwe ding, plesier in alles put maar aanhou glo dat daar iewers iets met meer vervulling is - on to the next one. [Die jakkals]. Vir hierdie mense is verskeidenheid en vryheid die sous van die lewe.

Vir Berlin was Dante, Dostoyevsky en Proust voorbeelde van die Krimpvarkie - en Shakespeare, Goethe en James Joyce voorbeelde van die Jakkals.

Ek sou sê Mozart was 'n Jakkals en Beethoven 'n Krimpvarkie.

Nietzsche ('n krimpvarkie) het altyd met groot venyn gepraat van "mense wat kielierig is". Die geringste nuwe gier veroorsaak twyfel en 'n fladder in hul hoenderhok.

Neem, daarenteen, 'n Krimpvark soos Woody Allen - die wereld het rondom hom verander, maar sy flieks begin nogsteeds met dieselfde musiek uit sy pa en ma se dae.

So wat was Tolstoy - waaroor die hele ding gaan?

Berlin sê dat Tolstoy 'n Jakkals was wat gewens het dat hy 'n Krimpvarkie kon wees.

Tolstoy's talents are those of a fox, his beliefs are that one ought to be a hedgehog,

Hierdie innerlike spanning was vir Tolstoy net so erg soos vir Bradley Manning of Bruce Jenner vandag - vrouens geestelik in die liggame van mans.

Tolstoy was 'n aristokraat, onderdrukker, 'n soldaat, 'n rondslaper, drinker, jagter, skrywer en sondaar - al hierdie dinge het sy groot stories gevoed. Maar in sy hart het hy het gewens hy kon net 'n monnik wees.

'n Mens is wat jy is - jy kan jouself kwalik van een dier na 'n ander verander.

Friday, June 26, 2015

Aanhaling uitdaging

Dankie vir die nominasie Andre

My aanhaling is deur Peter Blum


My plaas se naam is Kleinbegin:
met God se hulp sal ek oorwin.

My plaas se naam is L’Avenir:
ek swaai my sweep met krag en swier.

My plaas se naam is Vyandsvlei:
buurman se rook, bly ver van my.

My plaas se naam is Skoongesig:
en saans maak ek die hortjies dig.

My plaas se naam is Rusmysiel:
maar voor my draadhek rol ’n wiel.

My plaas se naam is Vredendal:
die bergstroom torring aan sy wal.

My plaas se naam is Luiperdkom:
alreeds begin die werkvolk brom.

My plaas se naam is Nooitgedag:
dit lyk my ek oorskat my krag.

My plaas se naam is Droëbult:
die oes word minder, meer die skuld.

My plaas se naam is Moedverloor:
op ’n diep kliplaag breek my boor.

My plaas se naam is Kansverbeur:
’n stal se bouval noem my Seur.

Allesverloren is my plaas:
Leë murasies noem my Baas.


Ek nomineer vir:

Dalene Fowler

Laat waai!

Saturday, June 20, 2015

Die Hart is 'n Eensame Jagter

As Johannes Kerkorrel nie in 2002 gesterf het nie, sou sy volgende album Die Hart is 'n Eensame Jagter wees.

Maar dit was nie bedoel om te wees nie.

Die boek The Heart is a Lonely Hunter is die 1930s geskryf en in 1940 publiseer. Die skrywer, 'n jong vrou genaamd Carson McCullers, was 23 jaar oud.

Dit gaan oor twee volwasse dowe mans wat saamwoon in 'n klein dorpie in die Suide van Amerika.

Een man is hoog funksionerend (maw, so normaal sosiaal funksionerend as wat omstandighede toelaat), die ander is laag funksionerend (hy het konstante hulp en toesig nodig).

Die hoofkarakter is Singer, die goeie een, wie se lewe bestaan daaruit om sy vriend op te pas en uit die moeilikheid te hou.

Maar na 'n paar slegte voorvalle word Antonopaulus, sy vriend, deur sy familie laat opneem in 'n gestig.

Die doofstom Singer verhuis na die dorp waar die gestig is, waar die hoogtepunt van sy lewe die dae is wanneer hy sy ou vriend daar kan gaan besoek.

In die res van die tyd word Singer bevriend deur 'n groep misfits in die dorp, wat hom elkeen in sy kamer kom besoek en oor alles en nog wat in hulle lewe afpak.

Daar is geen romanse in die boek nie.

So wat beteken The Heart is a Lonely Hunter?

Ek het altyd gedink dit beteken dat die hart jag omdat hy eensaam is. Maar nou dink ek anders.

Die verskillende karakters in die boek sak toe op Singer om hom alles uit hulle lewens te vertel, maar elkeen alleen, en nooit saam in 'n groep nie.

Hy hoef net sy kop te knik, hy kan niks sê nie. Dit is al wat hulle nodig het.

Nie een van hulle weet van die ander, of van Singer se vriend Antonopaulus nie.

Die skrywer maak dit duidelik dat die dowe man geen empatie vir hulle het nie.

Maar Singer doen presies dieselfde wanneer hy sy geheime vriend Antonopaulus in die gestig besoek. Hy kry vir eens die kans om oor alles in sy lewe te praat (met gebaretaal), alhoewl sy vriend nie meer kommunikeer nie, en later nie eers vir Singer herken nie - maar dit is onbelangrik.

Antonopaulus, vir hom, (soos hy vir hulle) is die IDEE van iemand wat hoor, wat omgee en nie oordeel nie.

Die hart is 'n eensame jagter omdat passie persoonlik is - dit kan net alleen gedoen word en nooit 'n gedeelde ervaring wees nie.

Twee van die mense wat Singer onafhanklik besoek is kommuniste - woedend oor al die onreg rondom hulle.

Waneer hulle laat in die boek mekaar ontdek en vir die eerste keer oor hulle gedeelde politiek praat stry hulle onmiddelik en daar is niks verder te sê nie.

Waarom kan hulle nie saamwerk aan dieselfde droom nie? Omdat die hart is 'n eensame jagter is.

Waarom is God stil? Soos Ingmar Bergman soveel keer gewonder is.

God is stil sodat hy niemand onderbreek nie, niemand se illusies en drome verwoes deur wat uit sy mond uit kom nie.

Sodat al die stil, eensame harte, in volkome openheid al hulle drome en fantasiee met hom kan deel.

Thursday, June 18, 2015

The Master and Margarita

Ek lees dat daar al meer as 500 verskillende teater produksies van The Master and Margarita was, en weergawes in baie ander media - ballet, opera, rock, comics, TV en flieks.

Elke jaar stroom hulle in, aangepas vir elke plek en tyd - van Ierland tot Italië tot Amerika.

Die oorspronklike boek speel af in Moscow in vroeë twintigste eeu.

Die idee is dat Satan elke jaar 'n ander groot stad in die wereld besoek - met sy freaky entourage wat die reuse pratende swart kat Behemoth insluit - om 'n Duiwelsbal op die nag van Goeie Vrydag te hou.

Vir hierdie bal benodig die Duiwel (vir redes wat onverstaanbaar bly) altyd 'n meisie met die naamvariasie Margarita... Margaretha... Margaret wat as die gasvrou moet dien.

Dis die een helfde van die storie.

Die tweede helfde (wat parallel met die eerste storie verloop) is die storie van Christus (Yeshua) en Pontius Pilatus - min of meer dieselfde as in die Bybel, maar met die Romeinse Viceroy as die hoofkarakter. Dit gaan aan met Pilatus se verhaal na die dood van Christus.

Die Duiwel en sy groep verskyn in Moscow as 'n Duitse professor in "black magic" - Woland - wat 'n groot magic show vir die stad gaan hou.

Die Margarita van die storie is die meisie wat vir die Moscow Duiwelsbal gekies word - sy transformeer in 'n heks om die Duiwel vir een nag te dien - vir haar eie geheime rede.

Sy is verlief op 'n skrywer wat mal geword en in 'n gestig opgeneem is. Hierdie malman word deur die hele boek net "Master" genoem.

Margarita se geheime hoop is dat die Duiwel haar geliefde - en die groot manuskrip wat hy verbrand het - kan red.

Hierdie verlore manuskrip, leer ons later, is 'n boek oor.... Pontius Pilatus.

Die hele ding is ontsaglik visueel en dis een van die enigste boeke wat ek al gelees het wat alles aanpak - van die kru-ste komedie tot die ernstigste bepynsing oor menslikheid en sonde en skuld.

Uiteindelik word dit 'n storie wat eras en werelde verbind - skeppers en skeppings, sondaars en hulle sonde - wanneer die Master aan die einde na Pontius Pilatus stap.

G'n wonder dit word so konstant her-interpreteer en herleef nie.