Saterdag, April 23, 2016

My name is Prince

Hierdie was eerste lied van Prince wat my omgeboul het.

Deur die jare het dit altyd een van my groot gunstelinge gebly.

Prince was soos Frank Sinatra, meer as 'n sanger - 'n nuwe ideaal van manlikheid en seksualiteit.

Ek onthou in die 80s het Melody Maker geskryf - you must love the idea of Prince: spend all day indulging you every musical whim in the most expensive studios and all night indulging your every sexual whim with the most beautiful women.

Ster, skrywer ( Joy in Repitition ) en inspirasie.

My name is Prince was ook, toevallig, die laaste keer dat hy die naam gebruik het.

Prince Rogers Nelson 1958 - 2016.

Respek


Dinsdag, April 12, 2016

Die Konformeerder

Stefania Sandrelli in Die Konformeerder
Ek het onlangs 'n onderhoud met Bernardo Bertolucci gesien - nou 'n ou man en rolstoelgebonde.

Dit is dieselfde man, het ek gedink, wie Maria Schneider en Marlon Brando (elkeen in verskillende woorde) 'n pimp en 'n gangster genoem het. Hulle was die twee sterre van 1972 se Last Tango in Paris.

Niemand het Maria Schneider ernstig opgeneem nie. Sy was 19 jaar oud en onbekend toe die fliek uitgekom het en het hippy-dippy gespog dat niks haar skok nie; sy het reeds 100 lovers gehad, 50 mans en 50 vrouens. In later jare het sy hierdie onderhoude berou en gesê dat die fliek haar lewe ruineer het.

Maar hoe verklaar mens Brando, wat op die kruin van sy roem was, en, anders as Schneider, nooit kaal verskyn nie? Brando het geweier om na die fliek weer met Bertolucci te praat.

Vir die wat dit nooit gesien het nie, dit gaan oor 'n affair tussen twee vreemdelinge in 'n leë woonstel. Daar is 'n oomblik wanneer die frustreerde Schneider vir Brando vra

Schneider: What am I doing in this apartment with you?

Brando: Let's say we're just taking a flying fuck at a rolling doughnut.

Schneider: So you think I'm a whore.

Brando: No, you're just a good old-fashioned girl... trying to get along.

Last Tango 'n lammetjie teen die flieks vandag; die bohaai van sy sterre soos 'n ertjie onder die matras. Maar dat hulle seergekry het was nie altemit nie, en dat die verskil in geslag, ouderdom, roem en mag min verskil gemaak het.

Die ou Bertolucci het altwee sy sterre oorleef. Brando is in 2004 oorlede en Schneider in 2011. In sy rolstoel dink hy oor Brando se verwerping:

Hy was woedend oor al die waarheid wat ek uit hom gesteel het.

Bertolucci was een van baie Italiaanse kommunistiese filmmakers - maar nooit 'n ektremis nie. Hy het nie, soos sy mentor Pasolini, 'n fliek gemaak oor die doodmarteling van 20 tieners nie.

Hy was 'n konformeerder. En nie net 'n konformeerder nie, maar 'n student daarvan: dit het hom geprikkel hoedat buitestaanders na binne beweeg, wat hulle daaruit kry en die skuld wat daarmee saamgaan. The discreet charm of the bourgeoisie.

In sy jong dae het Bertolucci geglo dat alle drama seks en politiek was. Na die val van die Sowjet Unie het hy bitter verklaar "dat politiek nie meer bestaan nie, net seks". Maar soos vinkel en koljandel het al die energie het uit sy films verdwyn.

'n Paar jaar voor Last Tango het hy die fliek The Conformist gemaak.

Dit gaan oor 'n jong linkse student wat die kans kry vir sosiale opgang in Mussolini se Italië deur aan te bied om sy voormalige professor te vermoor. Na die einde van Mussolini se bewind swaai hy vinnig weer gat om terug na kommunisme. Stefania Sandrelli, sy vrou, is sy stille ondersteuner deur alles - sy oordeel nie, sy ondersteun die mens, nie idees nie.

Dis 'n fliek wat smeek om gemaak te word in 2016 Afrikaans :)

Nog 'n paar jaar voor The Conformist het Bertolucci Before the Revolution gemaak.

Dit het 'n wonderlike toneel waarin die meisies van die Kommunistiese Party voorberei vir die groot vergadering terwyl hulle skinder oor die omstandighede van Marilyn Monroe se dood ... just a good old-fashioned girl... trying to get along

In sy hart dink die hoofkarakter...

For me ideology has been a holiday. A vacation. I thought I was living the years of the revolution and instead I was living the years before the revolution. Because it is always before the revolution when you’re like me.

Vrydag, April 08, 2016

tripping the light fantastic

Paul McCartney se album
tripping the live fantastic
Die frase "tripping the light fantastic" is honderde jare oud - ouer as opium - maar vir my was hierdie woorde nog altyd soos 'n towerstaf, soos abracadabra. 

Dis 'n beskrywing vir dans en vreugdegevoel en meevoering - oorspronlik uit John Milton, in ou Engels. 

And love to live in dimple sleek;
Sport that wrinkled Care derides,  
And Laughter holding both his sides:—
Come, and trip it as ye go
On the light fantastic toe,

Waarskynlik ook die oorsprong van die Engelse woord trip vir bedwelming.

Ek het dit in my jong dae die eerste keer gesien op Paul McCartney se album tripping the live fantastic

Procol Harum se variasie in die liedjie
A Whiter Shade of Pale

We skipped the light fandango

turned cartwheels 'cross the floor

Dinsdag, Maart 29, 2016

Sink

Stadig maar seker dryf Afrikaanse flieks weg van bekende waters. Drifting too far from shore, soos die ou folk song sê. Hierdie proses van wegdryf is vreesaanjaend, dit gaan altyd 'n mengsel van vryvoel en verlange wees, met donker water onder.

Sink is die nuutste voorbeeld hiervan, dis die mees pynlike Afrikaanse fliek wat ek nog ooit gesien het, maar is dit nie waarvoor ons gewag het nie?

'n Fliek wat ons seermaak; wat afspeel in die stad, vandag, met swartmense en witmense teen mekaar, sonder grappies en musiek.

Dit gaan oor die verdrinking van 'n swart Mosambiekse huishulp se dogtertjie in die swembad van 'n ryk wit paartjie wat veronderstel was om haar op te pas op daardie oomblik, terwyl haar ma haar visa gaan verleng.

Maar hierdie toneel verskyn eers heel aan die einde. Die fliek laat dit aan die verbeelding oor en begin direk daarna, waar die wit paartjie 'n skikking met hul huishulp probeer bereik om haar uit hul lewens te kry.

Maar Rachel - die huishulp - besluit om aan te bly en vir hulle te bly werk, en die twee kry dit nie oor hulle hart om haar in die pad te steek nie.

Waarom doen sy dit?

Deel daarvan is dat sy nie regtig opsies het nie. Maar ook...

Mary Shelley se boek Frankenstein gaan oor 'n mal dokter wat 'n monster skep en dan probeer om van hom ontslae te raak. Nadat die dokter weier om vir hom 'n vroue metgesel te maak begin hy 'n streep moorde van almal rondom (maar nie) sy skepper nie. In die laaste toneel - na die dokter se dood - vra iemand vir die monster waarom hy dit gedoen het.

Omdat hy dit durf waag het om gelukkig te wees, antwoord die monster.

Rachel, die huishulp, is hierdie paartjie se Frankenstein - die lewende herinnering dat jy nie vir geluk mag hoop nie...

Maar Michelle, die wit vrou, is swanger. Hoe oorkom jy hierdie situasie?

Daar is 'n oomblik waarin die fliek lyk asof dit versoening gaan bring, maar versoening kom nooit nie.

Anel Alexander, wat Michelle speel, was die ster van een van Afrikaans se top popcorn flieks van alle tye: Semi-soetSink gee nuwe betekenis aan die woorde Semi-soet. Dis ons eie Do The Right Thing - 'n fliek wat sy naarheid deursien tot die bitter einde.


Donderdag, Maart 24, 2016

God is waar Liefde is

o om te kan trou in die kerk op jou dorp
waar die harte oopblom en die wyn vloei

Dis die enigste twee reëls uit Breyten Breytenbach se Toneelstuk wat ek kan onthou. Dit het my vir 'n oomblik wakker gemaak, soos geraas in die nag, uit 'n onverstaanbare droom. Wat was dit?!

Breyten was reeds in sy klaagliedere fase, maar hierdie stukkie was vir my skitterend. Dit hunker na die heiligheid van gemeenskap, 'n gemeenskap wat saam dra aan hul sondes, wat saam sin maak uit onsinnigheid.

Gemeenskap is 'n ding en 'n daad.

Een van die mooiste oomblikke in Shakespeare, in Love's Labour's Lost, is wanneer die ou vrou vir die ou man sê

I beseech your society

die gelukkige ou man fluister vir die gehoor, wanneer hy agter haar afstap

And thank you too; for society, saith the text, is the happiness of life

Toe ek 'n kind was, in die gemeenskap in die kerk op my dorp, het die dominee eendag 'n storie vertel wat my hare laat rys het.

'n Skoenmaker - Martin - word in die nag wakker gemaak deur die stem van Christus.

"Ek gaan jou moreoggend in persoon kom sien", waarsku Christus hom.

Die verskrikte Martin sit vir die hele dag wat volg net sy beste voet voor. Buite in die sneeu gee hy sop vir 'n boemelaar, help 'n vrou met haar baba en enige iets wat beweeg. Wie weet - dalk is een van hierdie mense "Christus" en hy wil kwalik uitgevang word dat hy nie van hulp was nie.

Maar Christus daag nooit op nie.

Uiteindelik sluit hy sy winkel en gaan slaap maar. Hy droom weer hy hoor die stem, en vra dadelik.

"Waarom het jy gesê jy sal kom, en dit nooit gedoen nie?". Christus antwoord: "Toe jy daardie boemelaar gehelp het, en daardie vrou, was ek by jou".

Hierdie fragment het so 'n indruk op my gemaak dat ek in die volgende week dit in die skooltjie se biblioteek gaan soek het. Die dominee het gesê dat kom van 'n ou skrywer genaamd Tolstoy, maar al wat die skool gehad het was Tolkien.

Die dominee moet sy feite regkry, het ek gedink.

Baie baie jare later het ek die storie uiteindelik weer raakgeloop.

Tolstoy, altyd op-die-man-af, het dit eenvoudig genoem: God is waar Liefde is.

Maandag, Maart 07, 2016

Hammie

Ek onthou in een van die Nuwe Stemme bundels (#3 as ek reg onthou) skryf Antjie Krog in die voorwoord dat bykans die helfde van al die nuwe gedigte deur onbekende skrywers wat oorweeg was handel oor óf God óf die digter se ma.

Hammie is 100% Ronelda Kamfer se ma en 0% God. Dit het my onwillekeurig laat wonder of die twee (ma en god) dalk op een of ander manier verbind is, dat daar iets van dieselfde straf en seen in haar ma vir haar was. Soos ek skryf dink en ek nog daaroor. Daar is beslis niks godsdienstig in die gedigte in - geen sweempie van eendag-sien-ons-mekaar-weer-nie.

Maar nogtans voel dit vir my asof haar ma op 'n manier die vergestalting geword het van alles wat mooi en menslik en bo-menslik was uit haar kinderdae.

die vrou wat haar siek
leave gehou het
vir wanneer iemand 
anders in die huis siek raak


my ma is die spook wat langs die strand stap 
my ma is water 
sy was eers brood

Die res van haar herinneringe is goor en grys met 'n bitter smaak.

Herinneringe as gedigte plae my gewoonlik. Hoe eerliker dit is hoe meer koeëlbestand word dit. Die waarheid maak dit onkritiseerbaar, maar ook op 'n manier onaanraakbaar koud. Ek dink Ronelda Kamfer gebruik dit en van die gedigte is in so 'n veilig-jammer trant: vier daarvan begin met die woorde toe ek klein was...

Digters moet dig en fantaseer en mistieke goeters saam in die pot druk. Dis wat ek die meeste geniet.

Een van die bestes is die kinders se besoek aan haar ma se graf

Ethan en Seymour het die twee langste stokke opgetel 
en besluit om van graf tot graf te gaan 
en die demon vampires terug te slaan onder die grond 

toe ons by my ma se graf kom het Ethan vir Seymour 
aan die hand gevat en gesê this is ma she is frozen 
in the tombstone she is not a demon vampire

Die sublime en die ridiculous. Kamfer, die stil een wat wakker lewe, vertel hoe haar ma, 'n huishulp vir wit mense, gekla het oor die toestand van haar kamer

oor my kamer so vuil was 
jy kan ook net vuil maak en nie ’n fok 
skoonmaak nie 

ek dink daai was haar way om vir my te sê 
ek moet iets anders met my lewe doen

En het sy nie. Kamfer, geanker in emosie, is 'n indrukwekkende digter. Die eerste twee reels van die bundel is

ek het bloed op my hande 
van al die vredes wat ek bewaar 

Min woorde wat raakvat - wat 'n gawe!

om te rou is om te vervel 
en ek wil nog ’n rukkie 
in die dooie dop sit 

daar is baie sulke stukkies juwele oral, frases van insig en deurdringing.

om dronk te wees
was my denial en erkenning
om dronk te wees 
was my plastic gun teen die kop

of

die dood is die ding wat wegraak 
die ding wat jy van vergeet het 
en eendag skielik onthou

As ek een gedig sou kies wat my diep geroer het is dit hierdie een

Nag II 

ek droom net van my ma 
wanneer ek happy is 
in my droom kom sy altyd 
terug van iewers af 
terug van dood wees 
ek vertel haar dan van alles 
wat gebeur het terwyl sy dood was 
hoe ek haar kis uitgekies het 
hoe my ouma nou 
kwaad is vir my en hoe haar klere nog 
in haar kas hang 
dan skud sy net haar kop 
en drink haar tee 
en sê 
dis okay 
my kind 
ek is nou by die huis

Saterdag, Januarie 30, 2016

Fear and Loathing in Las Vegas



In 1971 het daar 'n artikel in Rolling Stone tydskrif verskyn wat legendaries sou word: Fear and Loathing in Las Vegas.

Voordat ek daaroor skryf wil ek teruggaan na een generasie tevore. Aan die einde van die 1950s het Jack Kerouac se boek On the Road verskyn. Dit is deur geslagte van jongmense aangegryp as 'n inspirasie van 'n manier van vry-lewe, sonder al die moraliteit en bagasie van jou ma en pa. [ Ek onthou hoe Koos Kombuis eenkeer vertel het hoedat dit sy lewe verander het ]

Ek self, soos baie ander, het dit in my twintigs gelees. Dit is so lank terug dat ek feitlik niks daarvan kan onthou nie, behalwe dat ek die boek gehaat het. Ek kan nie eers onthou wat my so gepla het nie - ek dink dit het iets te doen gehad met Kerouac se heldeverering vir sy guru: kleintydse dief slimkop Dean Moriarty. In alles van hierdie ou kon ek die kiem van Charles Manson voel, iemand wat die drang na 'n soort blindheid-wat-pyn-verdoof in mense kan sien en vervul. Maar On the Road was positief, dit het 'n nuwe soort lewe voorspel wat gelewe kon word.

Teen die tyd dat Fear and Loathing in Las Vegas verskyn het het daardie lewensstyl gekom en gegaan en homself uitgewoed. Daar is 'n pragtige paragraaf in die middel daarvan

There was a fantastic universal sense that whatever we were doing was right, that we were winning. And that, I think, was the handle—that sense of inevitable victory over the forces of Old and Evil. Not in any mean or military sense; we didn’t need that. Our energy would simply prevail. There was no point in fighting—on our side or theirs. We had all the momentum; we were riding the crest of a high and beautiful wave.


So now, less than five years later, you can go up on a steep hill in Las Vegas and look West, and with the right kind of eyes you can almost see the high-water mark - that place where the wave finally broke and rolled back.


Hunter Thompson, die skrywer, was 'n junkie wat Rolling Stone se "sport lessenaar' beman het. Sy "artikel" het begin as 'n reis om 'n motorfiets resies, die Mint 400, te dek. Maar in werklikheid is dit net hy en "my attorney, Dr Gonzo", wat elke moontlike dwelm op aarde uitprobeer en spekuleer oor enige ander vorms van highs wat hulle moontlik kan kry - van pepersprei in die gesig tot menslike bloed wat hulle by Sataniste koop.

My attorney has never been able to accept the notion—often espoused by reformed drug abusers and especially popular among those on probation—that you can get a lot higher without drugs than with them.

Op een stadium vra iemand vir Thompson of hy okay is, hy sweet dat dit klap. Hy stel die man gerus

I went to a doctor and described my normal daily intake of booze, drugs and poison he told me to come back when the sweating stopped. That would be the danger point, he said—a sign that my body’s desperately overworked flushing mechanism had broken down completely

Saam met al sy illussies oor die 1960 het die idee van "objektiewe joernalistiek" vir Thompson gesterf. In die plek daarvan het hy wat hy gedoen het "Gonzo joernalistiek" genoem - 'n mengsel van waarheid en fiksie en vooroordele alles in een.

The only thing I ever saw that came close to Objective Journalism was the closed-circuit TV that watched shoplifters in the General Store at Woody Creek, Colorado. I always admired that machine, but I noticed that nobody paid much attention to it until one of those known, heavy, out-front shoplifters came into the place ... but when that happened, everybody got so excited that the thief had to do something quick, like buy a green popsicle or a can of Coors and get out of the place immediately.

So much for objective journalism.

Die hele idee van Fear en Loathing was om op te hou worry verantwoordelik en regverdig wees en net uit te leef wat uit jou binneste kom - maak nie saak hoe lelik dit was nie.

I'm OK, You're OK? Overrated. 

The importance of Liking Yourself is a notion that fell heavily out of favor during the coptic, anti-ego frenzy of the Acid Era—but nobody guessed, back then, that the experiment might churn up this kind of hangover: a whole subculture of frightened illiterates with no faith in anything.

Thompson was 'n politieke dier en het in die 60s as Sheriff van Aspen gestaan. Maar skielik was daar 'n geslag jonger mense en vir hulle was politiek just a game played by old people, like bridge.

Las Vegas? Thompson verag die plek en beskryf die kombinasie van geld, dobbel en akrobatiese skouspele as "what the whole hep world would be doing on Saturday night if the Nazis had won the war. This is the Sixth Reich"

Soos Raskolnikov in Crime en Punishment probeer Thompson homself oortuig dat die enigste misdaad is om gevang te word. Daar is 'n gebed aan die Here wat hy doen terwyl hy uit die hotel probeer vlug sonder om sy rekening te betaal.

Do me this one last favor: just give me five more high—speed hours before you bring the hammer down. Which is not really a hell of a lot to ask, Lord, because the incredible truth is that I am not guilty. My primitive Christian instincts have made me a criminal. Creeping through the casino at six in the morning with a suitcase full of grapefruit and “Mint 400” T—shirts, I remember telling myself, over and over again, “You are not guilty.” This is merely a necessary expedient, to avoid a nasty scene. 

Thompson het die Fear and Loathing formule oor en oor herhaal in nuwe artikels, totdat hy besef het dat tyd aanbeweeg het. As 'n frase was "fear and loathing", soos "low culture for high-brows", so suksesvol dat dit betekenis verloor het.
















Oscar Acosta, sy vriend - die werklike "Dr Gonzo, my attorney", het 'n paar jaar later verdwyn en is nooit weer gesien nie. Gegewe sy lewensstyl het Thompson, soos meeste ander mense, aanvaar dat hy vermoor is. Oor sy vriend het hy gesê

Oscar was one of God’s own prototypes—a high-powered mutant of some kind who was never even considered for mass production. He was too weird to live and too rare to die—and as far as I’m concerned, that’s just about all that needs to be said about him right now.

Beide mans het 'n smaak vir vuurwapens en messe gehad.

And I liked to shoot them—especially at night, when the great blue flame would leap out, along with all that noise...and, yes, the bullets, too. We couldn't ignore that. Big balls of lead/alloy flying around the valley at speeds up to 3700 feet per second.

But I always fired into the nearest hill or, failing that, into blackness. I meant no harm; I just liked the explosions. And I was careful never to kill more than I could eat"


Wat besiel 'n mens om so aan te gaan?

Hamlet dink op die laaste dag van sy lewe aan al sy koggel en narspel en erken

I have shot mine arrow o'er the house and hurt my brother

In al daardie jare van skiet-in-die-donker en nie omgee wie aan die ander kant is nie, het Thompson ooit iemand seergemaak, doelbewus of nie, wonder ek? Ek wil graag glo hy het nie, dat hy op sy manier nog onskuldig was toe hy - baie jare later - uiteindelik homself doodgeskiet het.

Die nota wat hy gelos het, was

No More Games. No More Bombs. No More Walking. No More Fun. No More Swimming. 67. That is 17 years past 50. 17 more than I needed or wanted. Boring. I am always bitchy. No Fun — for anybody. 67. You are getting Greedy. Act your (old) age. Relax — This won't hurt

Vrydag, Januarie 08, 2016

As You Like It

Kevin Kline en Alfred Molina in Kenneth Branagh se filmweergawe 
Wat beteken die woorde As You Like It?

Die tradisionele antwoord is dat As You Like It 'n "pastorale drama" is (wat dit ook al beteken), en dat Shakespeare inter alia sê "Hier is een soos wat julle plebs daarvan hou".

Die drama is verbasend gewild met akteurs - wat ek kan verstaan - en met gehore ( vir iets so staties en on-dramaties - verstommend ).

Eerstens: dink aan As You Like It as 'n klomp hippies wat dagga rook in 'n woud en sit en snert praat oor die wereld daar buite.

Vergeet vir 'n oomblik dat dit 'n drama is en dat iets veronderstel is om te gebeur - sonder daardie verwagting word As You Like It ongetwyfeld een van Shakespeare se grootste werke, een van my absolute gunstelinge. Shakespeare onderdruk die "storie" - gender-bender Rosalind wat die woud in vlug - soveel as moontlik. Alles speel af in "die forest of Arden" waar dit ookal is.

Kenneth Branagh het 'n wonderlike fliek daarvan gemaak, wat afspeel in...errrm... 19de eeuse Japan.

Sy fliek sny ongelukkig een van die teks se juwele uit - TOUCHSTONE se verduideliking van hoe konflik in high-society werk.

I did dislike the cut of a certain courtier's beard: 
he sent me word, if I said his beard was not cut well, 
he was in the mind it was: 
this is called the Retort Courteous.
If I sent him word again 'it was not well cut,' 
he would send me word, he cut it to please himself:
this is called the Quip Modest
If again 'it was not well cut,'
he disabled my judgment: 
this is called the Reply Churlish. 
If again 'it was not well cut,
he would answer, I spake not true: this
is called the Reproof Valiant
If again 'it was not well cut,
he would say I lied: this is called the
Counter-check Quarrelsome: and so to the Lie
Circumstantial and the Lie Direct.

As You Like It is deurdrenk met sinisme en melankolie soos daardie - en dis nie sommer enige melankolie nie:

JAQUES
I have neither the scholar’s melancholy, which is emulation; nor the musician’s, which is fantastical; nor the courtier’s, which is proud; nor the soldier’s, which is ambitious; nor the lawyer’s, which is politic; nor the lady’s, which is nice; nor the lover’s, which is all these, but it is a melancholy of mine own, compounded of many simples, extracted from many objects, and indeed the sundry contemplation of my travels, in which my often rumination wraps me in a most humorous sadness.

Die bekendste voorbeeld van hierdie melankolie is seker die "All the world's a stage" toespraak, een van Shakespeare se bekendstes.

Maar daar is twee stemme in As You Like It.

And so, from hour to hour, we ripe and ripe,
And then, from hour to hour, we rot and rot;
And thereby hangs a tale

Daar is die Rot maar ook die Ripe: Liefde. Die ander helfde van As You Like It is liefde.

PHEBE Good shepherd, tell this youth what 'tis to love.

SILVIUS It is to be all made of sighs and tears;
It is to be all made of faith and service;
It is to be all made of fantasy,
All made of passion and all made of wishes,
All adoration, duty, and observance,
All humbleness, all patience and impatience,
All purity, all trial, all observance;

Sulke pragtige onskuld en idealisme in dieselfde bitter siniese werk? Dieselfde skrywer? Yebo.

As You Like is die teks waaruit die woorde too much of a good thing kom. In baie opsigte vang daardie frase hierdie oorgang vas: van ryp na vrot, van onskuld na ervaring.

En dit bring my by: wat beteken As You Like It?

Soos ander drama-titels (eg Measure for Measure en All's Well That Ends Well) glo ek dit is 'n sleutel tot die Shakespeare fenomeen. Sy weiering om een waarheid to aanvaar.

Do I contradict myself?, het Walt Whitman gesê. Very well, I am large, I contain multitudes.

As You Like It beteken daar is te veel vir een mens, maar daar is iets vir jou. Tussen alles, soek en kies dit. Neem daaruit wat vir jou sin maak. As You Like It.

O wonderful, wonderful, most wonderful 
wonderful, and yet again wonderful

Sien ook: My Somer van Shakespeare.

Woensdag, Desember 30, 2015

The Sheltering Sky

... we get to think of life as an inexhaustible well. Yet everything happens a certain number of times, and a very small number, really. 

How many more times will you remember a certain afternoon of your childhood, some afternoon that's so deeply a part of your being that you can't even conceive of your life without it? Perhaps four or five times more. Perhaps not even. How many more times will you watch the full moon rise? Perhaps twenty. And yet it all seems limitless.


**

Dit is die laaste woorde van The Sheltering Sky.

Bernardo Bertolucci maak flieks soos wat Ibsen dramas skryf. Twee ure om te wys dat alles 'n gejaag na wind is, en niks oor niks gesê kan word nie. En dan 'n einde wat altyd iets beteken, en alles op sy kop draai.


Ek onthou, in die fliek 1900, Gerard Depardieu se fanatiese verdediging van sy ryk vriend (Robert de Niro) voor die kommunistiese mob wat hom wil hang - met oor-en-oor herhaling van die woorde "The Padrone is Dead!".  Die man lewe maar sy euwel is verby, julle hoef hom nie dood te maak nie.


En dan, nadat die skare verdaag, sê Robert de Niro droogweg: "The Padrone is Alive." 


Ek onthou die spinnekop in The Last Emperor wat na 'n honderd jaar uit sy boksie gelaat word en wonderbaarlik, soos godsdiens onverstaanbaar maar onvernietigbaar is, doodgewoon uithardloop asof dit gister was.


Ek onthou Marlon Brando in Last Tango in Paris, wat uiteindelik geskiet word en die kougom uit sy mond haal en onder die stoep prieël vasdruk voordat hy sterf. 


Kougom, 'n simbool van meganiese plesier, iets wat eens lekker was maar dan net 'n breinlose herhaling word, 'n herroeping na die lekker wat was.


In die Sheltering Sky speel Debra Winger 'n Amerikaanse vrou wat in Algerië beide haar man en haar skelmpie kwytraak en uit nood die houvrou van 'n Maliese Moslem word, met burka en al. Is sy 'n slagoffer? 

Die belangrike oomblik is haar terugkeer na "beskawing", na die Westerse mans wat ongeduldig vir haar wag met dieselfde besitlike, manipulerende arms. 

Altyd iets interessants.

Donderdag, Desember 17, 2015

Siener in die Suburbs

My een en enigste oomblik as akteur was in 'n skoolproduksie van Die Nag van Legio. Ek het Dogoman gespeel - die demoon wat moordenaars van malmense maak - en self die drama gekies omdat dit myns insiens die beste van alle dramas was. Shakespeare gaan slaap.

Teen die tyd dat ons klaar was was ek bitterlik ontnugter. Nie so maklik om die Duiwel te wees nie. Te veel druk. Die "heiligheid van die gehoor" was 'n beter opsie, en Siener in die Suburbs was eintlik die beste, natuurlik. :-)

Ek het Siener onlangs weer op die radio gehoor, na baie baie jare. Aan die begin het ek geluister hoofsaaklik uit nuuskierig vir hoe die 50-jaar oue Afrikaanse zef nou sou voel (ek's mos 'n tang broer).

Maar my skanse het vinnig gesak. Siener is 'n drama in die beste tradisie van die garage-band met vier instrumente en 'n goeie song.

Baskitaar, dromme, kitaar en Buddy Holly = Not Fade Away.

So het dit nood, wreedheid, drome, lot en 'n goeie storie - wat meer het 'n mens nodig?

Die idee is dat almal in die klein armblanke huisie glo in Tjokkie se vermoeë om "te sien".  Soos Siener van Rensburg kom episodes van kriptiese visioenere insig oor Tjokkie, waarin hy "sien" en "praat in tale".

Die groep arm mense saam met hom suig elke woord op en analiseer dit vir die moontlike munt wat daaruit geslaan kan word.

Sy skoonpa Giel is 'n kompulsiewe dobbelaar en gebruik Tjokkie om die perde te speel. Hierdie selfde Giel het (per implikasie) verhoudings met beide Tjokkie se ma en suster in dieselfde huis.

Jakes (Marius Weyers se groot rol) het Tjokkie se suster Tiemie swanger maar soek sekerheid oor of hy werklik die pa van haar kind is.

Sterk, eenvoudige karakters wat goed kontrasteer en aanvul.

Die storie speel af rondom so 'n "sien" episode. Daaruit kry Giel 'n voorspelling vir 'n perd waarop hy kan wen en Jake 'n voorspelling dat Tiemie se ongebore baba NIE SYNE IS NIE.

En daarna 'n klimaks wanneer almal om die radio wag om te hoor of Giel (wat al sy geld gewed het op Tjokkie se voorspelling) se perd gaan wen. Wat ook al die uitkoms, iemand gaan baie seerkry.

Wanneer Giel sy fortuin wen neem Jakes dit as bevestiging van Tiemie se ontrouheid en gaan op 'n bloedaardige wraakspul. Die een man se droom, die ander man se nagmerrie.

Die ironie is dat, ten spyte van al die sienery, Jakes blind bly vir die feit is dat dit sy eie tjommie - goeie Oom Giel wat hier langs hom staan - wat Tiemie onder sy oë molesteer het.

Terwyl hy die arme meisie vermink en vermoor om uit te vind wie die regte pa is, kry oom Giel sy tassie, lig sy hoed, en sluip by die huis uit om sy groot wengeld te gaan haal.

Not fade away.