Der Fliegende Holländer

Dis 200 jaar sedert Wagner se geboorte hierdie week. Dit was a long time ago in a galaxy far far away - die naaste konneksie aan Wagner in ons tyd en plek is Der Fliegende Hollander.

Dit was Wagner se 4de opera, maar hy het in later jare die 3 operas voor hierdie een onteien, en sy slaafse volgelinge het sy voorbeeld gevolg. So vir alle praktiese doeleindes is dit sy eerste in die moderne repertoire.

Die legende van die Vlieende Hollander is welbekend - dit kom van die "Kaap van Storms" af, ons eie Kaapstad - waar die bedonderde Hollander God gevloek en daarna nooit kon ophou vaar om die wereld nie.

Later is 'n legende bygelas van 'n meisie se liefde wat die Hollander van sy pyn kan red deur haar lot saam met hom in te gooi.

Om so iets moontlik te maak moet die Hollander - van der Decken - een maal 'n jaar die kans kry om vir een nag aan land te gaan en iemand te vind wat vrywillig, gewillig is om saam met hom op die skip te klim.

Maar wat is die kanse?

Meer nog - wat is die kanse dat in die klein Noorweegse dorpie waar hy hierdie jaar land, daar 'n meisie woon wat van kindsbeen al droom & nagmerries het oor 'n donker skip en 'n wrede man daarop - destiny or what!

Daar is een toneel in Der Fliegende Hollander waar 'n dronk groep matrose begin dans op die kaai en dan skielik, deur die mis, die reuse spookskip sien en die spoke hoor terugsing van hulle skip af. Die verskrikte matrose begin in ritme saam in 'n sirkel spring om hierdie spookgeluid uit te dreun met hul eie lied en voete.

Steuermann! Laß die Wacht!, noem hulle hierdie dans-macabre.

Ek het Hollander as kind gesien (in die dae toe koshuiskinders 'n gratis kaartjie en 'n aand uit kon kry).

Dit was nie my eerste opera nie, maar dit was hierdie oomblik waar ek vir die eerste keer opera verstaan het - die droom van die gesamskunstwerk: Hoe alles kan saamwerk om iets groter te skep: die drama, die musiek, die beligting, die mis, die dans, die woorde, die donkerte, die onderdrukking en uitbarsting  - en waarom so 'n kunsvorm bestaan in eie reg.

Happy Birthday Mr Wagner, in watter plek jou siel ook al ge-eindig het.

Tristan en Isolde

Richard Wagner is 'n aangeleerde smaak - heavy en pynlik - maar alleen as dramaturg een van die bestes ooit, om nie eers van sy musiek te praat nie. Wagner het die fokus en die inspirasie gehad om die mees komplekse verhale na sy eenvoudige 3-act formaat te grind.

Tristan is die perfekte uiting van sy lewensobsessies met dood en seks - Tristan wat staar na die see aan die einde, opsoek na die boot wat Isolde moet bring, en dan sê

"Om te lewe is om te smag en te sterf".

Wagner het in essensie vier uur lange seks geskryf wat kulmineer in die one-and-only werklike musiekale orgasme: die beroemde Liebestod.

Sy vriend en later vyand Nietzsche, het in sy laaste werk, Ecce Homo, geskryf

"But to this day I am still looking for a work to equal Tristan in dangerous fascination, that gruesome yet sweet quality of infinity; I seek among all the arts in vain. All the strangenesses of Leonardo da Vinci lose their charm with the first note of Tristan."

***

Dis die oorlog tussen Ierland en Engeland, Tristan se epiese geveg met Morold, Isolde se verloofde. Die twee mans vermoor mekaar, Morold sterf en Tristan gee homself aan die noodlot oor: erg gewond en bloeiend, val hy oor die kaai in 'n bootjie, laat homself ter see en pass uit.

Sy bootjie dryf op die water en spoel uit teen die kus van Ierland waar Isolde, die groot geneser, hom verpleeg totdat sy opmerk dat sy swaard 'n splinter mis, dieselfde splinter wat sy uit haar geliefde sy lyk getrek het. Sy besluit om hom te vermoor, maar wanneer sy met 'n mes oor Tristan staan, gaan sy oë oop en die oomblik tussen hulle verander alles.

In die volgende dae groeie 'n stille liefde tussen hulle - beide stel hulself met false name voor; nie een van die twee gee enige erkenning aan hul gevoel van liefde nie.

Tristan keer terug na Engeland, waar sy oom - Koning Mark - aankondig dat die oorlog verby is en vrede gevier sal word deur sy troue aan ...... die Lady Isolde van Ierland ... en Tristan moet haar vir hom gaan haal.

Eers wanneer Tristan en Isolde mekaar die tweede keer sien besef elkeen wie die ander een in werklikheid is, maar hierdie keer (nog erger) stel hulle hulself aan mekaar voor asof hulle vreemdelinge is, en praat nooit oor hul eerste ontmoeting nie.

Op die boot terug na Engeland, oppad na haar huwelik met Koning Mark, besluit Isolde, in uiterstes van self-haat en woede - om beide haarself en Tristan se lewe te neem. Sy vra haar diensmeisie om vir hul gif aan te maak, nooi Tristan na haar cabin om die vrede te vier deur 'n glasie te klink.

En dan .... nadat hulle sluk, word die twee verslae verlief, die diensmeisie het vir hulle liefdesap, eerder as gif gegee.

Isolde trou met Koning Mark, maar sy het 'n torrid affair met Tristan elke nag onder die oop sterre ... die Liebesnachte ... totdat hulle verraai word en Tristan vir sy lewe moet vlug.

Maar Tristan, alleen op 'n eiland, kwyn, die wonde in sy liggaam begin weer pols, dieselfde wonde van Morold breek oop en bloei weer, sonder Isolde se versorging weet Tristan dat hy sal sterf. Hy skryf brief na brief aan Isolde en smeek haar om te kom, hy staar oor die see vir dae aaneen.

En dan kom sy uiteindelik, en kort op haar hakke Koning Mark se soldate.

Die laaste ontmoeting tussen die twee is te laat om sy lewe te red, maar dit herenig hulle vir een oomblik, Tristan sterf aan sy wonde en dan Isolde "van binne", terwyl sy die Liebestod sing.

Der Ring des Nibelungen

Richard Wagner het twintig jaar lank aan 'n dramatisering van die Duitse saga "Die Nibelungenlied" gewerk.

Eers die libretto, wat hy "Gotterdammerung" (Godeskemering) genoem het. Met die voltooing van die teks het hy besluit dat Gotterdammerung 'n inleidende werk nodig het, en begin werk aan "Siegfried", wat vinnig 'n volle lengte opera geword het. Al wat gekort het, het hy gevoel, is 'n inleiding vir "Siegfried", en so is die "Walkure" gebore, en uiteindelik "Das Rheingold" (die inleiding van die Walkure).

Die hele teks saam was uiteindelik "drie operas met 'n vooraand" wat hy "Der Ring des Nibelungen" genoem het. Wagner het die libretto in agterstevoor volgorde geskryf en toe aan die musiek begin werk. In die middel van "Siegfried" het hy eers 'n breek gevat en musiekwereld vir altyd verander met "Tristan und Isolde" en "Die Meistersinger von Nurnberg". Daarna is die Ring voltooi, die artistieke taak van 'n leeftyd.

Das Rheingold, Die Walkure, Siegfried en Gotterdammerung.

Die Ring was altyd veronderstel om 'n groot storie te wees: Koning Ludwig van Bavaria het 'n spesiale teater daarvoor laat bou - die Festspielhaus in die dorpie Bayreuth, waar die volle Ring vir die eerste keer in 1876 op die planke was. Dis geweldig lank: tipese opvoerings is gemiddeld 14-16 uur, oor vier dae. By Bayreuth word elke bedryf [al die Wagner operas het 3 bedrywe] met 'n een uur pouse onderbreek waartydens die gehoor vir 'n stap in die woud of vir ete kan gaan.

Die oorkoepelende storie gaan oor die val van die wereld van Gode (vandaar Godeskemering) en die koms van 'n nuwe era (van mense).

Die hele calamity word veroorsaak deur die tarting van 'n lelike dwergie deur drie meerminne in die Rynrivier. Hulle spot en por hom aan om die goud uit die bodem van die rivier te probeer steel (Das Rheingold) maar skrik hulle dood wanneer hy dit uiteindelik regkry. Die Goud se vloek is dat die draer altyd ongelukkig sal wees, maar die dwergie sien elkgeval geen kans vir geluk vir homself nie.

Van daardie oomblik begin die Rynrivier se watervlak styg, 'n proses wat net kan eindig met die terugkeer van die Goud.

Maar die Gode steel die Goud by die klein dwergie om twee reuse te betaal vir die bou van hul groot kasteel - Valhalla.

Een reus vermoor die ander en verander in 'n draak wat vir die res van sy lewe net sy Goud bewaar.

Uiteindelik word die baba Siegfried gebore uit 'n bitter, gedoemde, broer/suster passie (Siegmund/Sieglinde). Sieglinde word deur Brunnhilde, 'n Walkure (meisie op 'n vlieënde perd wat dooie helde na Valhalla neem) beskerm totdat sy geboorte aan die baba kan gee, maar as straf word sy in 'n sirkel van vuur vasgevang.

Die baba Siegfried word op sy beurt ontdek en grootgemaak deur die oorspronklike dwergie Mime, die een wat die Ryngoud gesteel het. Hy sien in Siegfried die kans om sy Goud terug te kry. Siegfried maak inderdaad die draak dood, maar wanneer die dooie dier se bloed op sy lippe kom bereik hy skielik 'n dieper insig, die woudvoëls se fluite word stemme wat hom waarsku dat Mime hom wil vergiftig. Hy vermoor sy aangenome pa, en bevry Brunnhilde uit haar vuurtoring, ten spyte van die Gode se beste poging om te keer.

Nou het ons die "Siegfried idyll" - die kort oomblik van geluk en liefde tussen Siegfried en Brunnhilde.

Maar Siegfried is rusteloos, moet reis en word uiteindelik ge-trick om Brunnhilde te verraai: onder die invloed van towerdrank ontvoer hy haar as bruid vir 'n local koning (hy herken haar nie meer nie).

En dan, voor 'n groep jagters, vertel Siegfried sy lewensverhaal. Wanneer hy vertel hoedat hy die draak vermoor het, bied Hagen (die bad-guy wat hom ge-drug het) vir hom 'n drankie aan. Dit bring sy geheue weer terug - hy onthou die woudvoëls, hoedat hy Brunnhilde gered het, die Siegfried idyll - maar voordat hy ten volle begryp wat aangaan, skreeu Hagen "VERRAAD!" en steek Siegfried dood.

Die hele ding eindig met die uitbranding van Siegfried se liggaam deur die Brunnhilde en die hele gemeenskap, terwyl die Rynrivier, ongesiens, sy walle begin oorstroom en 'n vloed begin wat die hele beskawing vernietig.